Słownik

Słownik pojęć

Najważniejsze pojęcia z fotowoltaiki i rozliczeń energii – krótko i po ludzku.

Autokonsumpcja: Część energii wyprodukowanej przez instalację fotowoltaiczną, którą zużywasz na miejscu w chwili produkcji albo później, z własnego magazynu energii. Współczynnik autokonsumpcji to ilość energii zużytej na miejscu podzielona przez całą produkcję. Oblicz go w kalkulatorze autokonsumpcji.
Autokonsumpcja bezpośrednia: Energia z paneli zużyta w tej samej chwili, w której powstała – bez pośrednictwa magazynu. W typowym domu bez magazynu to 20–40% produkcji.
Samowystarczalność (autarkia): Udział zużycia domu pokrytego energią z własnej instalacji (bezpośrednio lub z magazynu). Samowystarczalność 40% oznacza, że 60% energii nadal pobierasz z sieci. Nie myl jej z autokonsumpcją – liczy się ją względem zużycia, a nie produkcji.
Nadwyżka energii: Energia wyprodukowana przez panele w chwili, gdy dom zużywa mniej. Trafia do magazynu, do obciążeń sterowanych (np. grzałki bojlera) albo do sieci.
kWp (kilowat szczytowy): Moc instalacji fotowoltaicznej w warunkach standardowych (nasłonecznienie 1000 W/m², temperatura ogniwa 25°C). W Polsce 1 kWp produkuje rocznie ok. 1000–1090 kWh – sprawdź produkcję w swoim mieście.
kWh (kilowatogodzina): Jednostka energii, w której rozlicza się rachunki za prąd. Urządzenie o mocy 1000 W pracujące przez godzinę zużywa 1 kWh.
Uzysk jednostkowy: Roczna produkcja energii w przeliczeniu na 1 kWp mocy instalacji, w kWh/kWp. Pozwala porównywać instalacje różnej wielkości i lokalizacje.
Net-billing: System rozliczeń prosumentów obowiązujący w Polsce od 1 kwietnia 2022 r. Energię oddaną do sieci sprzedajesz po cenie rynkowej, a pobraną kupujesz po cenie z taryfy. Wartość sprzedanej energii trafia na depozyt prosumencki. Szczegóły: jak działa net-billing.
Net-metering (opusty): Starszy system rozliczeń (do 31 marca 2022 r.), w którym prosument mógł odebrać z sieci 80% (do 10 kWp) lub 70% energii oddanej. Instalacje przyłączone przed kwietniem 2022 r. rozliczają się w nim nadal, przez 15 lat od przyłączenia.
Depozyt prosumencki: Konto, na które zapisywana jest wartość energii oddanej do sieci w net-billingu. Środki z depozytu pomniejszają rachunki za energię pobraną z sieci; niewykorzystane przez 12 miesięcy podlegają częściowemu zwrotowi.
RCE (rynkowa cena energii): Rynkowa cena energii elektrycznej ustalana dla każdej godziny (od lipca 2024 r. rozliczenie godzinowe prosumentów). W słoneczne południe RCE bywa bardzo niska, a nawet ujemna, dlatego energia oddawana wtedy do sieci jest warta niewiele.
RCEm: Miesięczna rynkowa cena energii – średnia cen godzinowych z miesiąca. Była podstawą rozliczeń prosumentów net-billingu do czerwca 2024 r.
Współczynnik korekcyjny 1,23: Mnożnik wartości energii oddanej do sieci, przewidziany dla części prosumentów rozliczanych godzinowo. W kalkulatorach możesz go włączyć, jeśli obejmuje Twoją umowę.
Prosument: Odbiorca energii, który jednocześnie ją wytwarza we własnej mikroinstalacji (do 50 kWp) i rozlicza się z przedsiębiorstwem energetycznym.
Mikroinstalacja: Instalacja odnawialnego źródła energii o mocy do 50 kW przyłączona do sieci niskiego napięcia. Wymaga tylko zgłoszenia do operatora sieci.
Falownik (inwerter): Urządzenie zamieniające prąd stały z paneli na prąd przemienny 230/400 V. Falownik hybrydowy obsługuje też magazyn energii.
Falownik hybrydowy: Falownik, do którego można podłączyć magazyn energii. Zarządza ładowaniem akumulatorów nadwyżkami i ich rozładowaniem, gdy panele nie produkują.
Magazyn energii: Akumulator (najczęściej litowo-żelazowo-fosforanowy, LFP), który gromadzi nadwyżki z paneli i oddaje je wieczorem i w nocy. Zwiększa autokonsumpcję zwykle o 20–30 punktów procentowych – sprawdź w kalkulatorze magazynu energii.
Pojemność użytkowa: Część pojemności magazynu, którą faktycznie można wykorzystać (bez zabezpieczającej rezerwy). W kalkulatorach podawaj pojemność użytkową.
Cykl ładowania: Pełne naładowanie i rozładowanie magazynu (lub kilka częściowych, sumujących się do pełnego). Magazyny LFP wytrzymują zwykle 6000 i więcej cykli.
Sprawność magazynu: Stosunek energii oddanej przez magazyn do energii, którą go naładowano. Dla typowego magazynu z falownikiem to ok. 85–92%.
Taryfa G11: Jednostrefowa taryfa dla gospodarstw domowych – ta sama cena energii przez całą dobę.
Taryfa G12: Dwustrefowa taryfa z tańszą energią w nocy i w części dnia (zwykle 13–15 i 22–6). Opłaca się przy ładowaniu auta i grzaniu wody nocą.
Taryfa dynamiczna: Taryfa, w której cena energii zmienia się co godzinę zgodnie z rynkiem. Pozwala tanio ładować auto i magazyn w godzinach niskich cen.
Profil zużycia: Rozkład zużycia energii w ciągu doby, tygodnia i roku. Od profilu zależy, ile energii z paneli zużyjesz na miejscu – dom pusty w dzień ma niższą autokonsumpcję niż dom zamieszkały całą dobę.
Nasłonecznienie (GHI): Całkowite promieniowanie słoneczne docierające do poziomej powierzchni, w kWh/m². W Polsce to ok. 1000–1150 kWh/m² rocznie.
Promieniowanie rozproszone (DHI): Część promieniowania słonecznego rozproszona przez chmury i atmosferę. W Polsce stanowi ok. połowy rocznego nasłonecznienia, dlatego panele produkują energię także w pochmurne dni.
Kąt nachylenia paneli: Kąt między panelem a poziomem. W Polsce najwięcej energii w skali roku dają panele nachylone pod kątem 35–40° na południe – sprawdź kalkulator nachylenia.
Azymut: Kierunek, w którym zwrócone są panele: 180° to południe, 90° wschód, 270° zachód.
Instalacja wschód-zachód: Panele podzielone na dwie połacie – wschodnią i zachodnią. Produkują ok. 20% mniej energii niż na południe, ale rozkładają produkcję na cały dzień, co zwiększa autokonsumpcję.
Degradacja paneli: Stopniowy spadek mocy paneli z wiekiem, zwykle ok. 0,4–0,5% rocznie. Producenci gwarantują zwykle ok. 85–90% mocy po 25–30 latach.
SCOP: Sezonowy współczynnik efektywności pompy ciepła w trybie grzania – ile kWh ciepła pompa daje średnio w sezonie z 1 kWh prądu. Typowo 3–4,5.
Wallbox: Domowa ładowarka samochodu elektrycznego montowana na ścianie, zwykle o mocy 7,4 kW (jedna faza) lub 11 kW (trzy fazy). Inteligentny wallbox może ładować auto nadwyżkami z paneli.
Okres zwrotu: Liczba lat, po których suma oszczędności zrówna się z kosztem inwestycji. W kalkulatorach uwzględniamy wzrost cen energii i degradację paneli.